Archive | January 2017

…about empathy and love…

This is my first attempt to write in English although writing in Armenian has become the most important and effective way of my self realization. It’s a part of my inner happiness and calmness. So today’s essay is one of my rare English ones and it has a reason.

I wanted to write about “empathy” and “love”. I couldn’t find an appropriate translation for this word which  explains the real meaning of “empathy”.

Firstly I learned the meaning of this word during a specific training on Philosophy. I thought it is the ability of the smartest and strongest people. I was right…It’s not easy…

In classical explanation “empathy” is the ability to understand and share the feelings of another person. Empathy is your ability to place yourself in other’s position and trying to feel other’s feelings in other’s frame. You have to be empathetic if there is a relationship which is important for you. Unless you put yourself in other’s position and try to understand other’s feelings, thoughts and behavior you can’t manage or change anything in your life and in the world. Empathy should be in place in any kind of relationship: at work, everyday activities, diplomatic negotiations, price bargaining and what is the most important thing: in love.

Love is the greatest feeling and healthiest driving force in the world. I do believe that any kind of positive change is driven by love.

Nobody has been brave enough so far to define or explain what is love. For me it’s a greatest feeling which makes my heart to beat faster, my mind to stay kind and clear, and it moves me to make positive changes in the world. Love is my driving force… Love needs no exact definition however it needs big efforts and deep understanding. And, definitely, without empathy love is killed. I don’t want to realize how many loves are killed because of absence of empathy, how many people lose their happiness because of egoism and arrogance, how many positive changes will never happen… The reason of all these is that we don’t want to put ourselves in the position of another person and just feel how this person can feel in his/her frame. It’s possible, it’s the ability of human beings both to feel and to think which should be put in place.

Empathy requires only closing eyes for a moment, forgetting about egocentric “I want-s”, putting yourself in other person’s frame and trying to feel like the other person… And if you understand him/her, if you feel that you will behave like he/she if you don’t blame him/her anymore then you will make the world a better place to live…

And as Love is my driving force so, please, try to be empathetic at least to your loved ones. They will be so grateful for it and will return you more Love 🙂

And as it was told in one of my favorite Armenian songs “don’t kill your love, you will not have the second one…”

Երջանիկ հայի որոնումներում

556016_3646417644073_315317527_n
Տևական ժամանակ է արդեն, ինչ փորձում եմ հասկանալ Հայ մարդու խնդրահարույց, բարդ, ծանր և անլուծելի կերպարը։ Իրոք, մի Հայկական հարց։ Իհարկե, այս հարցի մեկնաբանությունը հրաշալի ձևով տվել է Դերենիկ Դեմիրճյանն իր հանճարեղ “Հայը“ ստեղծագործությամբ, բայց ես կփորձեմ իմ բացահայտմամբ կիսվել։
Պատմություն, քրիստոնեություն, հայոց լեզու, եկեղեցի, ընտանիք, երեխա, ծնող և մի շարք այլ արժեքներ մեզ և՛ պահել են, և՛ կործանել։ Պահել են, քանի որ ամրապնդել են մեզ՝ որպես անձ, ազնվության և արդարության առաջամարտիկ, և կործանել են, քանի որ սահմանափակել են մեր եսասիրական երջանկությունը։ Ոչ մի հայ տևական երջանկություն չի զգում առանց վերոնշյալ և ևս մի հարյուր անհատական արժեքների։ Հազարամյա անցյալի հետ կռիվ ունենք անխտիր բոլորս, բայց հետն էլ ապագայից ենք աննկարագրելի հաջողություններ սպասում։ Այլ կերպ ասած՝ ծեծված, սպանված, թալանված, բռնաբարված անցյալով սպասում ենք ծովից ծով Հայաստան, որտեղ Արարատն էլ է մերը, Արցախն էլ, Արևմտյան ողջ Հայաստանը… Բա Նախիջևանը… Կիլիկիան… Ե՛վ անցյալի հիշողություններն են սուրբ, և՛ ապագայի սպասումները։ Քավարանային այս կիզակետում անհետ կորում են միջին վիճակագրական Հայի (դեռ հարց է՝ արդյոք կա միջին վիճակագրական հայ) երջանիկ լինելու մաքառումները։ Երջանիկ ասելով՝ Հայը հասկանում է իր ողջ ցեղի աննկարագրելի բարեկեցություն, առողջություն, բոլոր երեխաները հաջողակ են ու բախտավոր իրենց ուզած կին/ամուսինների հետ և անպայման Հայաստանին վերադարձվել է չգիտեմ քանի քառակուսի մետր հող՝ Արարատն էլ մեջը։
Հիմա ասածս նա է, որ երջանկության մեր չափանիշները անսահման եմ ու անչափելի, ցաքուցրիվ են ու բազմազան, տարածված են ժամանակի ու տարածության մեջ, որոնք հատման կետ չունեն։ Մեզ մարդկային հասարակ երջանկություն է պետք՝ առանց ճոխությունների ու ապարանքների, որովհետև մեր Հայաստանին երջանիկ Հայեր են պետք, մեր Հայաստանին պակասում է Երջանկություն, Ժպիտ, Ծիծաղ, Ուրախություն… Քանի դեռ չկա լուրջ առիթ տխրելու (Աստված մի՛ արասցե), փորձենք լինել երջանիկ ներկայում՝ մեր ընտանիքով, հարազատներով, ընկերներով, ամռան գույներով, մեր երիտասարդ լինելով, հոգեկան ջերմությամբ և մեր Արարատի անզուգական տեսքով… Չխորանանք ամեն մանրուքի, փոքր, անէական դեռ տեղի չունեցած դեպքի մեջ, ռիսկեր փնտրենք գոյություն չունեցող տեղերում և չնկատենք կարևորը…
Մեր Հայաստանին երջանիկ և բնական ժպիտներով քաղաքացիներ են պետք…

Սիրո մահը

death_of_love_by_mooandmonkeyՀատուկ ոչինչ էլ տեղի չէր ունենում, ոչինչ լուրջ կամ կարևոր։ Ոչ ոք քաղցած և ծարավ չէր, օթևան ունեին բոլորը, ապրուստի միջոց ևս։ Շրջապատում բոլորը ողջ էին և առողջ։ Հատուկ ոչինչ էլ տեղի չէր ունենում, ոչինչ լուրջ կամ կարևոր։
Սեր էր մահանում հենց այդ պահին նրա հոգում….

Անկախ Հայաստան

Շնորհավոր, մեր Հայաստան!!!
Քեզ քիչ ենք սիրում, քիչ խնայում, մեր ամեն արարքը ճոխացնում, քո գոյությունը նվաստացնում, ինչ-որ անհասկանալի սպասելիքներ ունենք քո հողից ու ջրից, երկնքից ու օդից, ինչ-որ մարդկանց արարքների համար քեզ ենք վարկաբեկում, մենք ոչինչ չենք անում, բայց ուզում ենք քո դարամյա գոյությունը մեր կյանքում փոփոխություններ մտցնի, մեկ օր գնում ենք զարգացած աշխարհ և միանգամից քեզ ենք փնովում…, քիչ ենք քեզ սիրում…
Բայց միաժամանակ, սրտի անկառավարելի բաբախյունով և արցունքակալած աչքերով նայում ենք ծածանվող Հայ դրոշին, հպարտանում ենք ամեն հայի նույնիսկ չկրած հաղթանակով, “Երազ իմ երկիր” չենք լսում, որովհետև ուզում ենք արտասվել, Արարատի տեսքից ամեն հայի գլխում պտտվող մտքերը մի պահ անհետանում են, աշխարհին կարող ենք համոզել, որ հայի միտքն ամենասուրն է, իսկ հայի աչքերը ամենախորունկը, վստահ ենք, որ հայը կարևոր դեր է խաղում աշխարհի գեոպոլիտիկ զարգացումներում, և որ Հայաստանը մշակույթների և քաղաքականության կիզակետում գտնվող որոշիչ երկիր է…
Այսօր ուզում եմ ասել, որ ես ուրախ եմ, որ հայ դրոշ է բարձրանում հայ մարզիկի գլխին, իսկ ես անասելի հպարտ եմ լինում ինչ որ մի կոնֆերանսի ընթացքում նստել փոքրիկ հայկական դրոշի դիմաց և հավատացնում եմ, որ այդ դեպքերում ես անում եմ իմ լավագույն հնարավորություններից նույնիսկ ավելին:
Շնորհավոր իմ Լավ Հայաստան !!!

Մանկության հիշողություններից 12+ Ամանորյա հրաշք

17201075_10212705801824943_7301705052259878479_n

Նոր տարին սիրել եմ միշտ՝ մանկությունից մինչև այսօր։ Մեր տանը դեկտեմբերի սկզբից Նոր տարվա պատրաստությունները սկսվում էին, ինչպես հայկական բոլոր ընտանիքներում։ Ուտելիքից հատկապես հիշում եմ մամայիս Նապոլեոնը, որը հատուկ էր և անկրկնելի։ Շատ քաղցրակեր չլինելով հանդերձ՝ սիրում էի հատկապես ամանորի համար պատրաստված Նապոլեոնը, քանի որ տոնածառի լույսերի, Նոր տարվա խորհրդի և Ձմեռ պապիկի այցելության սպասելիքների ներքո վայելած սիրելի քաղցրավենիքը երջանկության աներեր հիմք էր դառնում։ Քույրերս զարդարում էին տունն ամեն տարի նորովի, տոնածառը միշտ մեզ հետ էր՝ խորհրդային շրջանում չպատահող գերմանական խաղալիքներով։ Տրամաբանական է, իհարկե, որ, չնայած այս ամենին, ամանորյա իմ մանկական հիշողությունները կենտրոնացած են Ձմեռ պապիկի այցելությունների շուրջ։
Ձմեռ պապիկի գոյությանը հավատացել եմ գրեթե մինչև 9 տարեկան։ Հավատացել եմ մանկական ամբողջ էությամբ, հոգով և մտքով։ Նույնիսկ երկրորդ դասարանում, երբ դասարանցի մի տղա ասաց ինձ, որ Ձմեռ պապիկ չկա, ես մտքումս ինձ ասացի․ “Սա բան չի հասկանում կյանքից” և նույնիսկ չվիճեցի նրա հետ։ Հավատս չերերաց ընդհանրապես։ Դրա պատճառը, իհարկե, մերոնց անմնացորդ նվիրումն էր այդ հեքիաթի կայացմանը։
Ձմեռ պապիկի հեքիաթը մեր տանը Լիգիայի համար այսպիսինն էր․
Տարվա ընթացքում ինձ Ձմեռ պապիկին առանձնապես չէին հիշեցնում։ Իմ մանկական վարքագիծը ոչ մի առնչություն չուներ Ձմեռ պապիկի՝ ինձ այցելելու հետ։ Ճիշտ է, ես շատ լուրջ երեխա էի փոքր ժամանակ, (կասեի, ավելի լուրջ էի, քան հիմա) և մանկական իմ վարքագիծը բավական կանոնավոր էր։ Ամեն դեպքում ես գիտեի, որ Ձմեռ պապիկն ինձ այցելելու է։ Նա իմ բարձի տակ նվերներ չէր դնում, տոնածառի տակ ևս չէր թողնում, նա միշտ, ամեն տարվա դեկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 23:55, երկար, բարձր հնչեցնում էր մեր նախկին բնակարանի զանգը, որը հենց այս պահին լսում եմ։ Եվ ես վազում էի ամբողջ բնակարանով, որպեսզի հասցնեմ տեսնել նրան, բայց միշտ չէի հասցնում, դե քանի որ նա պիտի հասցներ այլ բալիկների նվերներ հասցնել։ Վազում էի մեր մուտքի աստիճաններով վերև և ներքև նրան գտնելու համար։ Իհարկե, ինչ որ տարիքից արդեն տրամաբանական մի հարց ինձ տանջում էր, թե ուր էր կորում Ձմեռ պապիկը, եթե մենք երրորդ հարկում էինք ապրում, իսկ և՛ առաջին, և՛ չորրորդ հարկերում ինձնից փոքր բալիկներ կային։ Իսկ ես ջանասիրաբար ստուգում էի բոլոր հարկերը։ Բացի այդ չէի հասկանում՝ ինչպես էր սահնակով շրջում, եթե այդ տարի ձյուն չկար։ Հարցերի պատասխանները չստանալուց հետո (չէի էլ հարցնում առանձնապես՝ մտածելով, որ ինքս մի բան կհասկանամ), մի քիչ հիասթափված, բայց ներքին ոգևորությամբ վերադառնում էի տուն տարվա լավագույն պահը վայելելու համար՝ հատուկ գեղեցիկ փաթեթավորված նվերները պետք է բացեի։ Այդ նվերներն ավելի էի սիրում, քան ծննդյանս առթիվ ստացած նվերները։ Գիտեմ ինչու… Այդ նվերները հրաշքի տարր էին պարունակում․ Ձմեռ պապիկն ինձ չէր ճանաչում, բայց բերում էր ինձ այնքան պետքական և հաճելի նվերներ։ Տանը տիրող հեքիաթի համաձայն Ձմեռ պապիկը գիտեր, որ ես տիկնիկներ եմ սիրում և աղջկական խաղալիքներ, որ ես դրանք լավ եմ պահում, դրա համար նվերում դրանք շատ հավանական էին։ Մանդարինները և կոնֆետները պարտադիր էին, իսկ խաղալիքները ժամանում էին ճիշտ պահին և ըստ անհրաժեշտության։ Նամակ Ձմեռ պապիկին ես չէի գրում, ինձ ուղղակիորեն չէին հարցնում, թե ես ինչ կուզենայի նվեր ստանալ նրանից, բայց Ձմեռ պապիկը կռահում էր և բերում էր այն, ինչի կարիքն իմ խաղալիքային տնտեսությունը տվյալ պահին ուներ։ Հենց դա էր հրաշքը։ Դե զարմանքիս մյուս առիթն այն էր, թե որտեղից էր նա հագուստի իմ չափերն այդքան ճիշտ գտնում։ Եվ մի բան չէի հասկանում, բայց միշտ մտածում էի դրա մասին։ Եթե շրջապատում բոլորը տվյալ փուլում ֆինանսական ծանր դրության մեջ էին (մեր ընտանիքին էլ հեշտ չէր) այդ Ձմեռ պապիկը որտեղից էր գումար գտնում իմ որակյալ նվերների համար։
Հարցեր կային, որոնք պատասխաններ չունեին… այդ պահին չունեին…
Հենց հիմա հիշում եմ ինձ՝ նստած մեր նեղ միջանցքի հատակին, նվերները փաթեթավորումից հանած և շուրջս թափած վայելելիս։
Ինչ եղավ հետո՞: Հետո ոչինչ չեղավ. ես ուղղակի մեծացա…
Այդ հեքիաթն իմ այսօրվա դիմադրողականության, կյանքում դժվարությունների հաղթահարման և երջանիկ լինելու ամուր հիմքն է, որը ոչ ոք և երբեք չի կարող ինձանից խլել։ Դա իմ հիմքն է և իմ մասնիկը։ Դա իմ կարողությունն է հավատալու դրականի, լավի և բարու գոյությանը։ Դա իմ կարողությունն է հավատալու, որ հրաշքները մարդկային բարի, լավ և արդար արարքներն են…
Լինե՛նք հրաշագործ մեր սիրելիների համար ամանորյա հաճելի օրերին և միշտ…

Մայրիկը չի հոգնում

Հայ մայրը ընդհանրապես անհասկանալի և չբացատրվող կերպար է։ Իմ մանկության հուշերից մեկը դրա վառ ապացույցն է: Մայրս, հանդիսանալով իր ընտանիքի անվարան և կատաղի նվիրյալը, ամբողջ օրը զբաղված էր չորս երեխաների և հայ ամուսնու (կարծում եմ, որ դրանով ամեն ինչ ասված է) «հաճելի» հոգսերով և տան պահպանմամբ: Առավոտը սկսվում էր ամենաուշը առավոտյան՝ ժամը վեցին, ավարտվում էր երեկոյան՝ ժամը տասին առանց պաշտոնական ընդմիջումների: Օրվա ընթացքում ես՝ տան փոքրը, իհարկե, վայելում էի մի շարք ժամանցային միջոցառումներ, որոնց ընթացքում մամաս, իր բազմահազար պարտականություններին զուգահեռ, խաղում էր ինձ հետ, տիկնիկներովս էր զբաղվում (բայց երեխայի իմ՝ մաքսիմալիստական եսասիրական չափանիշներով՝ քիչ), կարդում էր ինձ համար, ինչ-որ բաներ էր պատմում (էլի քիչ էր): Մամաս խմորեղեն հաճախ էր թխում, ուստի՝ ժամանցային մեկ այլ միջոցառում էր խմորեղենի պատրաստմանը մասնակցելը: Այդ գործընթացի հենց սկզբից ես ծնկած էի խոհանոցի սեղանի վերին գլխի աթոռին և սպասում էի խմորի և ալյուրի ինձ հասանելիք բաժնին, որպեսզի իմ նշանավոր մասնակցությունը ունենամ այդ ազգանվեր գործում: Այդ խմորի կտորը պտտվում էր իմ ձեռքերում երկար ժամանակ, ամբողջ տանը, հետո վերադառնում էր խոհանոց և անպայման պիտի թխվեր ջեռոցում: Մայրս միշտ դա թխում էր ընդհանուրից առանձին ամանով, բայց մեկ պայմանով՝ ես դա չպիտի ուտեի: Եվ ես միշտ զարմանում էի, թե ինչու իմ պատրաստածի գույնը էապես տարբերվում է մամայի թխածի գույնից: Մամայի բազմաբովանդակ օրվա վերջում, երբ նա կարճ ժամանակով փորձում էր հեռուստացույց դիտել, հազարավոր անգամներ բարձրանում էի նրա գիրկը, իջնում, հենվում ծնկներին, շատ մոտ նստում, բարձրանում բազմոցի գլխին, իջնում հատակ՝ նրա կյանքը հետաքրքիր դարձնելու մտադրություններով: Չեմ հիշում դեպք, երբ ասեր. «Հեռու մնա՛»: Այսօր, երբ ես երեխա չունեմ, ինձ թվում է, թե ես կասեի…

Երեկոյան ժամը իննից սկսվում էր նրա համար ամենասարսափելին. ես՝ փոքր ահաբեկիչս, ընդհանուր առմամբ խելոք, ընտանիքին չանհանգստացնող և չզայրացնող երեխա լինելով (դա ես չեմ ասում, քույրերիս կարող եք հարցնել), նստում էի մամային շատ մոտիկ և մոտ հինգ րոպե ինտերվալներով առանց կամակորության դրսևորման, բայց կատվի կպչուն ձագի մլավող ձայնով ցածրաձայն նվվում էի. «Մամաաա, կլինի՞ ծոցդ քնեմ»: Երևի ավելի հեշտ կլիներ, եթե ես բարձրաձայն և կռվող ձայնով դա ասեի: Մեծ հասակում ունեցած չորրորդ երեխայի ամենօրյա շանտաժիստական ցածրաձայն նվվոցները մամաս փորձում էր լուծել բանակցային եղանակով՝ «արի, մի քիչ իմ մոտ պառկի, հետո գնա քո անկողին», «արի վաղը», «ախր դու խելոք երեխա ես, այդպես ես չեմ կարողանում քնել» փաստարկներով: Հետո միջամտում էին քույրերս, փորձում էին շեղել այլ միջոցներով: Ես անդրդվելի է և հետևողական ամեն օր: Այսօր ինձ լավ ճանաչողները կարող են պատկերացնել ինձ՝ իմ ուզածից շեղելու գործընթացը: Հնարավոր է, իհարկե, բայց հեշտ պրծնել հնարավոր չէ: Չեմ շեղվում, բայց զիջում եմ: Չգիտեմ ինչու, բայց դիմացինները երկար զգում են իրենց՝ իմ նկատմամբ ունեցած բարոյական պարտքի զգացումը: Ես չեմ հիշեցնում, դիմացիններն են հիշում: Ես չեմ էլ ուզում, որ հիշեն, իրենք են հիշում: Մեղավոր չեմ, այդպիսինն եմ…

Այդ անհավասար պայքարի արդյունքում՝ պարտության օրերին ես՝ առավելագույնս դժգոհ և կորուստներով լի դեմքով, գնում էի քնելու իմ անկողնում: Նեղվում եմ, որ մամաս մինչև հիմա հիշում է իմ այդ դեմքը…

Երեխաները կլանում են իրենց մայրերի սերը և նվիրումը անհագ և անսահման, ինչքան շատ, այնքան արագ և վստահ: