Շնորհավոր, մեր Հայաստան!!!
Քեզ քիչ ենք սիրում, քիչ խնայում, մեր ամեն արարքը ճոխացնում, քո գոյությունը նվաստացնում, ինչ-որ անհասկանալի սպասելիքներ ունենք քո հողից ու ջրից, երկնքից ու օդից, ինչ-որ մարդկանց արարքների համար քեզ ենք վարկաբեկում, մենք ոչինչ չենք անում, բայց ուզում ենք քո դարամյա գոյությունը մեր կյանքում փոփոխություններ մտցնի, մեկ օր գնում ենք զարգացած աշխարհ և միանգամից քեզ ենք փնովում…, քիչ ենք քեզ սիրում…
Բայց միաժամանակ, սրտի անկառավարելի բաբախյունով և արցունքակալած աչքերով նայում ենք ծածանվող Հայ դրոշին, հպարտանում ենք ամեն հայի նույնիսկ չկրած հաղթանակով, “Երազ իմ երկիր” չենք լսում, որովհետև ուզում ենք արտասվել, Արարատի տեսքից ամեն հայի գլխում պտտվող մտքերը մի պահ անհետանում են, աշխարհին կարող ենք համոզել, որ հայի միտքն ամենասուրն է, իսկ հայի աչքերը ամենախորունկը, վստահ ենք, որ հայը կարևոր դեր է խաղում աշխարհի գեոպոլիտիկ զարգացումներում, և որ Հայաստանը մշակույթների և քաղաքականության կիզակետում գտնվող որոշիչ երկիր է…
Այսօր ուզում եմ ասել, որ ես ուրախ եմ, որ հայ դրոշ է բարձրանում հայ մարզիկի գլխին, իսկ ես անասելի հպարտ եմ լինում ինչ որ մի կոնֆերանսի ընթացքում նստել փոքրիկ հայկական դրոշի դիմաց և հավատացնում եմ, որ այդ դեպքերում ես անում եմ իմ լավագույն հնարավորություններից նույնիսկ ավելին:
Շնորհավոր իմ Լավ Հայաստան !!!

Նոր տարին սիրել եմ միշտ՝ մանկությունից մինչև այսօր։ Մեր տանը դեկտեմբերի սկզբից Նոր տարվա պատրաստությունները սկսվում էին, ինչպես հայկական բոլոր ընտանիքներում։ Ուտելիքից հատկապես հիշում եմ մամայիս Նապոլեոնը, որը հատուկ էր և անկրկնելի։ Շատ քաղցրակեր չլինելով հանդերձ՝ սիրում էի հատկապես ամանորի համար պատրաստված Նապոլեոնը, քանի որ տոնածառի լույսերի, Նոր տարվա խորհրդի և Ձմեռ պապիկի այցելության սպասելիքների ներքո վայելած սիրելի քաղցրավենիքը երջանկության աներեր հիմք էր դառնում։ Քույրերս զարդարում էին տունն ամեն տարի նորովի, տոնածառը միշտ մեզ հետ էր՝ խորհրդային շրջանում չպատահող գերմանական խաղալիքներով։ Տրամաբանական է, իհարկե, որ, չնայած այս ամենին, ամանորյա իմ մանկական հիշողությունները կենտրոնացած են Ձմեռ պապիկի այցելությունների շուրջ։
Ձմեռ պապիկի գոյությանը հավատացել եմ գրեթե մինչև 9 տարեկան։ Հավատացել եմ մանկական ամբողջ էությամբ, հոգով և մտքով։ Նույնիսկ երկրորդ դասարանում, երբ դասարանցի մի տղա ասաց ինձ, որ Ձմեռ պապիկ չկա, ես մտքումս ինձ ասացի․ “Սա բան չի հասկանում կյանքից” և նույնիսկ չվիճեցի նրա հետ։ Հավատս չերերաց ընդհանրապես։ Դրա պատճառը, իհարկե, մերոնց անմնացորդ նվիրումն էր այդ հեքիաթի կայացմանը։
Ձմեռ պապիկի հեքիաթը մեր տանը Լիգիայի համար այսպիսինն էր․
Տարվա ընթացքում ինձ Ձմեռ պապիկին առանձնապես չէին հիշեցնում։ Իմ մանկական վարքագիծը ոչ մի առնչություն չուներ Ձմեռ պապիկի՝ ինձ այցելելու հետ։ Ճիշտ է, ես շատ լուրջ երեխա էի փոքր ժամանակ, (կասեի, ավելի լուրջ էի, քան հիմա) և մանկական իմ վարքագիծը բավական կանոնավոր էր։ Ամեն դեպքում ես գիտեի, որ Ձմեռ պապիկն ինձ այցելելու է։ Նա իմ բարձի տակ նվերներ չէր դնում, տոնածառի տակ ևս չէր թողնում, նա միշտ, ամեն տարվա դեկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 23:55, երկար, բարձր հնչեցնում էր մեր նախկին բնակարանի զանգը, որը հենց այս պահին լսում եմ։ Եվ ես վազում էի ամբողջ բնակարանով, որպեսզի հասցնեմ տեսնել նրան, բայց միշտ չէի հասցնում, դե քանի որ նա պիտի հասցներ այլ բալիկների նվերներ հասցնել։ Վազում էի մեր մուտքի աստիճաններով վերև և ներքև նրան գտնելու համար։ Իհարկե, ինչ որ տարիքից արդեն տրամաբանական մի հարց ինձ տանջում էր, թե ուր էր կորում Ձմեռ պապիկը, եթե մենք երրորդ հարկում էինք ապրում, իսկ և՛ առաջին, և՛ չորրորդ հարկերում ինձնից փոքր բալիկներ կային։ Իսկ ես ջանասիրաբար ստուգում էի բոլոր հարկերը։ Բացի այդ չէի հասկանում՝ ինչպես էր սահնակով շրջում, եթե այդ տարի ձյուն չկար։ Հարցերի պատասխանները չստանալուց հետո (չէի էլ հարցնում առանձնապես՝ մտածելով, որ ինքս մի բան կհասկանամ), մի քիչ հիասթափված, բայց ներքին ոգևորությամբ վերադառնում էի տուն տարվա լավագույն պահը վայելելու համար՝ հատուկ գեղեցիկ փաթեթավորված նվերները պետք է բացեի։ Այդ նվերներն ավելի էի սիրում, քան ծննդյանս առթիվ ստացած նվերները։ Գիտեմ ինչու… Այդ նվերները հրաշքի տարր էին պարունակում․ Ձմեռ պապիկն ինձ չէր ճանաչում, բայց բերում էր ինձ այնքան պետքական և հաճելի նվերներ։ Տանը տիրող հեքիաթի համաձայն Ձմեռ պապիկը գիտեր, որ ես տիկնիկներ եմ սիրում և աղջկական խաղալիքներ, որ ես դրանք լավ եմ պահում, դրա համար նվերում դրանք շատ հավանական էին։ Մանդարինները և կոնֆետները պարտադիր էին, իսկ խաղալիքները ժամանում էին ճիշտ պահին և ըստ անհրաժեշտության։ Նամակ Ձմեռ պապիկին ես չէի գրում, ինձ ուղղակիորեն չէին հարցնում, թե ես ինչ կուզենայի նվեր ստանալ նրանից, բայց Ձմեռ պապիկը կռահում էր և բերում էր այն, ինչի կարիքն իմ խաղալիքային տնտեսությունը տվյալ պահին ուներ։ Հենց դա էր հրաշքը։ Դե զարմանքիս մյուս առիթն այն էր, թե որտեղից էր նա հագուստի իմ չափերն այդքան ճիշտ գտնում։ Եվ մի բան չէի հասկանում, բայց միշտ մտածում էի դրա մասին։ Եթե շրջապատում բոլորը տվյալ փուլում ֆինանսական ծանր դրության մեջ էին (մեր ընտանիքին էլ հեշտ չէր) այդ Ձմեռ պապիկը որտեղից էր գումար գտնում իմ որակյալ նվերների համար։
Հարցեր կային, որոնք պատասխաններ չունեին… այդ պահին չունեին…
Հենց հիմա հիշում եմ ինձ՝ նստած մեր նեղ միջանցքի հատակին, նվերները փաթեթավորումից հանած և շուրջս թափած վայելելիս։
Ինչ եղավ հետո՞: Հետո ոչինչ չեղավ. ես ուղղակի մեծացա…
Այդ հեքիաթն իմ այսօրվա դիմադրողականության, կյանքում դժվարությունների հաղթահարման և երջանիկ լինելու ամուր հիմքն է, որը ոչ ոք և երբեք չի կարող ինձանից խլել։ Դա իմ հիմքն է և իմ մասնիկը։ Դա իմ կարողությունն է հավատալու դրականի, լավի և բարու գոյությանը։ Դա իմ կարողությունն է հավատալու, որ հրաշքները մարդկային բարի, լավ և արդար արարքներն են…
Լինե՛նք հրաշագործ մեր սիրելիների համար ամանորյա հաճելի օրերին և միշտ…

Հայ մայրը ընդհանրապես անհասկանալի և չբացատրվող կերպար է։ Իմ մանկության հուշերից մեկը դրա վառ ապացույցն է: Մայրս, հանդիսանալով իր ընտանիքի անվարան և կատաղի նվիրյալը, ամբողջ օրը զբաղված էր չորս երեխաների և հայ ամուսնու (կարծում եմ, որ դրանով ամեն ինչ ասված է) «հաճելի» հոգսերով և տան պահպանմամբ: Առավոտը սկսվում էր ամենաուշը առավոտյան՝ ժամը վեցին, ավարտվում էր երեկոյան՝ ժամը տասին առանց պաշտոնական ընդմիջումների: Օրվա ընթացքում ես՝ տան փոքրը, իհարկե, վայելում էի մի շարք ժամանցային միջոցառումներ, որոնց ընթացքում մամաս, իր բազմահազար պարտականություններին զուգահեռ, խաղում էր ինձ հետ, տիկնիկներովս էր զբաղվում (բայց երեխայի իմ՝ մաքսիմալիստական եսասիրական չափանիշներով՝ քիչ), կարդում էր ինձ համար, ինչ-որ բաներ էր պատմում (էլի քիչ էր): Մամաս խմորեղեն հաճախ էր թխում, ուստի՝ ժամանցային մեկ այլ միջոցառում էր խմորեղենի պատրաստմանը մասնակցելը: Այդ գործընթացի հենց սկզբից ես ծնկած էի խոհանոցի սեղանի վերին գլխի աթոռին և սպասում էի խմորի և ալյուրի ինձ հասանելիք բաժնին, որպեսզի իմ նշանավոր մասնակցությունը ունենամ այդ ազգանվեր գործում: Այդ խմորի կտորը պտտվում էր իմ ձեռքերում երկար ժամանակ, ամբողջ տանը, հետո վերադառնում էր խոհանոց և անպայման պիտի թխվեր ջեռոցում: Մայրս միշտ դա թխում էր ընդհանուրից առանձին ամանով, բայց մեկ պայմանով՝ ես դա չպիտի ուտեի: Եվ ես միշտ զարմանում էի, թե ինչու իմ պատրաստածի գույնը էապես տարբերվում է մամայի թխածի գույնից: Մամայի բազմաբովանդակ օրվա վերջում, երբ նա կարճ ժամանակով փորձում էր հեռուստացույց դիտել, հազարավոր անգամներ բարձրանում էի նրա գիրկը, իջնում, հենվում ծնկներին, շատ մոտ նստում, բարձրանում բազմոցի գլխին, իջնում հատակ՝ նրա կյանքը հետաքրքիր դարձնելու մտադրություններով: Չեմ հիշում դեպք, երբ ասեր. «Հեռու մնա՛»: Այսօր, երբ ես երեխա չունեմ, ինձ թվում է, թե ես կասեի…

Երեկոյան ժամը իննից սկսվում էր նրա համար ամենասարսափելին. ես՝ փոքր ահաբեկիչս, ընդհանուր առմամբ խելոք, ընտանիքին չանհանգստացնող և չզայրացնող երեխա լինելով (դա ես չեմ ասում, քույրերիս կարող եք հարցնել), նստում էի մամային շատ մոտիկ և մոտ հինգ րոպե ինտերվալներով առանց կամակորության դրսևորման, բայց կատվի կպչուն ձագի մլավող ձայնով ցածրաձայն նվվում էի. «Մամաաա, կլինի՞ ծոցդ քնեմ»: Երևի ավելի հեշտ կլիներ, եթե ես բարձրաձայն և կռվող ձայնով դա ասեի: Մեծ հասակում ունեցած չորրորդ երեխայի ամենօրյա շանտաժիստական ցածրաձայն նվվոցները մամաս փորձում էր լուծել բանակցային եղանակով՝ «արի, մի քիչ իմ մոտ պառկի, հետո գնա քո անկողին», «արի վաղը», «ախր դու խելոք երեխա ես, այդպես ես չեմ կարողանում քնել» փաստարկներով: Հետո միջամտում էին քույրերս, փորձում էին շեղել այլ միջոցներով: Ես անդրդվելի է և հետևողական ամեն օր: Այսօր ինձ լավ ճանաչողները կարող են պատկերացնել ինձ՝ իմ ուզածից շեղելու գործընթացը: Հնարավոր է, իհարկե, բայց հեշտ պրծնել հնարավոր չէ: Չեմ շեղվում, բայց զիջում եմ: Չգիտեմ ինչու, բայց դիմացինները երկար զգում են իրենց՝ իմ նկատմամբ ունեցած բարոյական պարտքի զգացումը: Ես չեմ հիշեցնում, դիմացիններն են հիշում: Ես չեմ էլ ուզում, որ հիշեն, իրենք են հիշում: Մեղավոր չեմ, այդպիսինն եմ…

Այդ անհավասար պայքարի արդյունքում՝ պարտության օրերին ես՝ առավելագույնս դժգոհ և կորուստներով լի դեմքով, գնում էի քնելու իմ անկողնում: Նեղվում եմ, որ մամաս մինչև հիմա հիշում է իմ այդ դեմքը…

Երեխաները կլանում են իրենց մայրերի սերը և նվիրումը անհագ և անսահման, ինչքան շատ, այնքան արագ և վստահ: