Հայ մայրը ընդհանրապես անհասկանալի և չբացատրվող կերպար է։ Իմ մանկության հուշերից մեկը դրա վառ ապացույցն է: Մայրս, հանդիսանալով իր ընտանիքի անվարան և կատաղի նվիրյալը, ամբողջ օրը զբաղված էր չորս երեխաների և հայ ամուսնու (կարծում եմ, որ դրանով ամեն ինչ ասված է) «հաճելի» հոգսերով և տան պահպանմամբ: Առավոտը սկսվում էր ամենաուշը առավոտյան՝ ժամը վեցին, ավարտվում էր երեկոյան՝ ժամը տասին առանց պաշտոնական ընդմիջումների: Օրվա ընթացքում ես՝ տան փոքրը, իհարկե, վայելում էի մի շարք ժամանցային միջոցառումներ, որոնց ընթացքում մամաս, իր բազմահազար պարտականություններին զուգահեռ, խաղում էր ինձ հետ, տիկնիկներովս էր զբաղվում (բայց երեխայի իմ՝ մաքսիմալիստական եսասիրական չափանիշներով՝ քիչ), կարդում էր ինձ համար, ինչ-որ բաներ էր պատմում (էլի քիչ էր): Մամաս խմորեղեն հաճախ էր թխում, ուստի՝ ժամանցային մեկ այլ միջոցառում էր խմորեղենի պատրաստմանը մասնակցելը: Այդ գործընթացի հենց սկզբից ես ծնկած էի խոհանոցի սեղանի վերին գլխի աթոռին և սպասում էի խմորի և ալյուրի ինձ հասանելիք բաժնին, որպեսզի իմ նշանավոր մասնակցությունը ունենամ այդ ազգանվեր գործում: Այդ խմորի կտորը պտտվում էր իմ ձեռքերում երկար ժամանակ, ամբողջ տանը, հետո վերադառնում էր խոհանոց և անպայման պիտի թխվեր ջեռոցում: Մայրս միշտ դա թխում էր ընդհանուրից առանձին ամանով, բայց մեկ պայմանով՝ ես դա չպիտի ուտեի: Եվ ես միշտ զարմանում էի, թե ինչու իմ պատրաստածի գույնը էապես տարբերվում է մամայի թխածի գույնից: Մամայի բազմաբովանդակ օրվա վերջում, երբ նա կարճ ժամանակով փորձում էր հեռուստացույց դիտել, հազարավոր անգամներ բարձրանում էի նրա գիրկը, իջնում, հենվում ծնկներին, շատ մոտ նստում, բարձրանում բազմոցի գլխին, իջնում հատակ՝ նրա կյանքը հետաքրքիր դարձնելու մտադրություններով: Չեմ հիշում դեպք, երբ ասեր. «Հեռու մնա՛»: Այսօր, երբ ես երեխա չունեմ, ինձ թվում է, թե ես կասեի…

Երեկոյան ժամը իննից սկսվում էր նրա համար ամենասարսափելին. ես՝ փոքր ահաբեկիչս, ընդհանուր առմամբ խելոք, ընտանիքին չանհանգստացնող և չզայրացնող երեխա լինելով (դա ես չեմ ասում, քույրերիս կարող եք հարցնել), նստում էի մամային շատ մոտիկ և մոտ հինգ րոպե ինտերվալներով առանց կամակորության դրսևորման, բայց կատվի կպչուն ձագի մլավող ձայնով ցածրաձայն նվվում էի. «Մամաաա, կլինի՞ ծոցդ քնեմ»: Երևի ավելի հեշտ կլիներ, եթե ես բարձրաձայն և կռվող ձայնով դա ասեի: Մեծ հասակում ունեցած չորրորդ երեխայի ամենօրյա շանտաժիստական ցածրաձայն նվվոցները մամաս փորձում էր լուծել բանակցային եղանակով՝ «արի, մի քիչ իմ մոտ պառկի, հետո գնա քո անկողին», «արի վաղը», «ախր դու խելոք երեխա ես, այդպես ես չեմ կարողանում քնել» փաստարկներով: Հետո միջամտում էին քույրերս, փորձում էին շեղել այլ միջոցներով: Ես անդրդվելի է և հետևողական ամեն օր: Այսօր ինձ լավ ճանաչողները կարող են պատկերացնել ինձ՝ իմ ուզածից շեղելու գործընթացը: Հնարավոր է, իհարկե, բայց հեշտ պրծնել հնարավոր չէ: Չեմ շեղվում, բայց զիջում եմ: Չգիտեմ ինչու, բայց դիմացինները երկար զգում են իրենց՝ իմ նկատմամբ ունեցած բարոյական պարտքի զգացումը: Ես չեմ հիշեցնում, դիմացիններն են հիշում: Ես չեմ էլ ուզում, որ հիշեն, իրենք են հիշում: Մեղավոր չեմ, այդպիսինն եմ…

Այդ անհավասար պայքարի արդյունքում՝ պարտության օրերին ես՝ առավելագույնս դժգոհ և կորուստներով լի դեմքով, գնում էի քնելու իմ անկողնում: Նեղվում եմ, որ մամաս մինչև հիմա հիշում է իմ այդ դեմքը…

Երեխաները կլանում են իրենց մայրերի սերը և նվիրումը անհագ և անսահման, ինչքան շատ, այնքան արագ և վստահ: