…What is success…

images

What is success? I am sure there is a huge list of psychological and philosophical theories about it… But I have mine, true one for me…

Success is a difficult achievement and when a person tries to get it without hard work, good driver forces and devotion the result mostly probably will be a deep disappointment.

Long-term success is definitely based on right priorities, good intentions and thoughts: important people, love, care, devotion, truthfulness, honesty and integrity.

Short-term success can be gained for money, power, glory and fame but these never can be drivers for long-term success.

For me my success is defined by a sincere look into my eyes in the mirror…

If I can look into my eyes openly and honestly and I am satisfied with my intentions, behaviour and achievements then I consider myself successful….

I am doing this hard work… I am sincere with myself…

I advise you to do the same…

Just have a look in the mirror and ask you the main questions: if your intentions are good for yourself and for the world, if your behaviour is good to yourself and others (especially to people whom you love and who love you), if you are content with your actions, if you are a positive change agent in the world…

And then don’t save yourself with wrong answers… Answer right, truly and sincerely…

…And then again have a look into your own eyes and there will be the right answer if you are successful or not…

 

***

Գյուղի ամառանոցային մեր տնից մինչև տատիկիս տուն տանող “օրինական” ասֆալտապատ ճանապարհը խլում էր գրեթե 20 րոպե քայլելով, իսկ հնավեր, բայց ավելի շատ գործածվող ճանապարհը մոտ հինգ րոպե։ Այդ հինգ րոպեներից երեք խիզախ րոպեն անցնում էր բավական նեղ, փշոտ, քարքարոտ և կտրուկ վայրէջքային կածանում։ Եվ, իհարկե, մենք օգտագործում էինք այդ ճանապարհը։ Ես դեռ փոքր հասակից բավական վստահ իջնում էի այդ ճանապարհը, սովոր էի և ֆիզիկական բավարար պատրաստվածությամբ։ Ինձ համար ֆիզիկական խնդիր չէր ներկայացնում այնտեղ գնալը։ Միակ սահմանափակումը մեր բարեկամուհին էր, ով այդ ճանապարհին ինձ պատահելիս սկսում էր բողոքել իր ամուսնուց 1-2 ժամ, նրա ֆիզիկական և հոգեբանական ճնշումներից,  նրա սիրուհուց, սիրուհու տնից և հագուստից, իր դաժան կյանքից ու անշնորհակալ իրականությունից․․․ Ես՝ աշխարհի տասնամյա բնակիչս, թեև հասկանում էի դառը ճշմարտությունը, այնուամենայնիվ, որևէ կերպ չէի կարողանում իմ աջակցությունը ցույց տալ նրան․․․ Օրեր շարունակ ինձ էլ էին տանջում այդ մտքերը, թեև տանը ոչ ոքի չէի ասում․․․ Իրական դառը ճակատագիր էր սարսափելի ներկայով և տխուր ավարտով․․․

Գյուղում խոսում էին, թե սիրելով էին ամուսնացել․․․

Սարսափում եմ ընդունել, թե սերն այդ մահը կարող է ունենալ․․․

Տատիկս մինչև 85 տարեկան ևս կարողանում էր հաղթահարել այդ ուղին։ Աննկարագրելի աշխատասեր ու ակտիվ մարդ էր։ Այդ տարիքում նույնիսկ կարողանում էր խնամել հսկայական մի այգի՝ ապահովելով բանջարեղենների և մրգերի ձմեռային ողջ պաշարը հորեղբորս ընտանիքի համար։ Դա նրա կենսակերպն էր․․․ Նա անգործ չէր կարողանում մնալ։ Պիտի անպայման մի բանով զբաղված լիներ։

․․․Նույն գենը հայրս էր կրում․․․

․․․Ամառանոցային մեր տունը հայրս ժառանգություն էր ստացել իր մորից․․․ Սկզբում այն մեկհարկանի, մեկսենյականոց մի խղճուկ շինություն էր․․․ Բայց այն լուրջ նշանակություն ուներ հորս համար, քանի որ իր հայրն էր իր ձեռքերով կառուցել պատերազմ գնալուց առաջ․․․ Իսկ պատերազմից այդպես էլ չէր վերադարձել․․․

Այգին հաճելի չափերի էր, ընկուզենիներով, սալորենիներով, խնձորենիներով և հատապտղային թփերով հարուստ․․․ Լեցուն էր գյուղական կյանքի տարբեր բնութագրիչներով, այդ թվում՝ փոքր անասնագոմով, տարբեր աննպատակ շինություններով և բազմահազար տարաբնույթ չափերի քարերով՝ սկսած մարդու չափերից ավարտած ավազի պատվավոր բաղկացուցիչներով․․․

Ծնողներիցս մի քանի տարի պահանջվեց միայն այդ այգին դատարկելու, այդ շինությունները քանդելու և ավելորդությունները թափելու համար։

Այնուհետև մի քանի տարի հոսեց տան և այգու բարեկարգման աշխատանքների համար․․․

․․․Նոր երկհարկանի տունը հանդարտ բազմած էր անհավասար քարերով ու անկանոն դասավորվածությամբ, բայց հոր ձեռքերով կառուցած շինության վրա․․․

Այգին նմանվեց այն ժամանակների համար դեռ անսովոր, սակայն արդիական դիզայնի եռամակարդակ այգու, որտեղից հավաքված տարաբնույթ չափերի քարերը գտել էին իրենց տեղը նորաստեղծ այգու ընդհանուր ոգու մեջ․․․ Այդ ամեն քարի հետ հայրս կռիվ էր տվել մինչև դա գտել էր իր տեղը․․․

Ես հիշում եմ մի ահռելի քար, որը մի քանի անգամ, այգու վերևից տանջվելով, հրում, հասցնում էր ներքև, տեղադրում էր այգու ներքևի մակարդակի ստեղծման քարե պատի անկյունում, հետո մյուս առավոտ ծեգին նորից տանում վերևի հատված, քանի որ իրեն այդպես դուր չէր եկել․․․

Առավոտվանից մինչև երեկո կարող էր այգում կռացած գործ անել․․․

․․․Չնայած մեր լավագույն ցանկություններին և նվիրմանը, մենք չենք կարողանում նույնը պահել, ցավոք․․․

 

 

“Հալա-մոլայի” կամ “Հալա-մուլայի” մասնագետների համար, ինչպես նաև սիրուց մի քիչ հասկացողների համար․․․

Ես փոքր ժամանակ բակ չէի իջնում․․․

Մամաս շատ էր անհանգստանում, իսկ մեր տունը բակ նայող պատուհան չուներ․․․

Պատմությունը սրա մասին չէ․․․

Ամռան ամիսներին մենք ապրում էինք մեր ամառանոցում, որը գտնվում է հորս ծննդավայրում՝ Երևանից մոտ 30 րոպե հեռավորության վրա գտնվող մի գյուղում։ Նույն գյուղում ամռանը հանգստանում էին Երևանից եկած իմ հասակակից շատ երեխաներ։ Ես ակամայից մտերմանում էի միմյանցից շատ տարբեր, գյուղի տարբեր թաղամասերում բնակվող երեխաների հետ, քանի որ իմ հորական բարեկամությունը շատ մեծ էր, հետևաբար նրանց երեխաները մեծաքանակ էին։ Ընդ որում՝ ես մտերմանում էի թե՛ գյուղում ծնված, թե՛ Երևանից եկած երեխաների հետ։ Առանձնակի մտերմություն կար մեր տան դիմաց գտնվող փոքր մի տանը հանգստացող մեր բարեկամների ընտանիքի երեխաների հետ, և հենց այդ տան բակում անցնում էր մեր ամառային մանկությունը, քանի որ նրանց տան դիմացի ասֆալտապատումը լավ էր արված․․․ Երեխաները շատ էին ու տարբեր․․․Դե, իհարկե, կային շատ աղջիկներ և շատ տղաներ, իհարկե, լինում էին վեճեր, իհարկե, պատահում էր սեր, հնարավոր էր նույնիսկ ամեն հաջորդ տարի տարբեր սեր նույն երեխաների մեջ․․․

Ամառն անցնում էր մեղմ ասած կատարյալ, քանի որ ցերեկը ցերեկային այնպիսի խաղեր էին եռում, ինչպիսիք են 7 քար, 15 քար, «Город за городом», բռնոցի, գետնից բարձր, պարան, ռեզին (որը ես չէի սիրում և խաղում էի միայն համաձայնությամբ, որ շուտով պիտի գնդակով մի բան խաղանք) իսկ գիշերը, իհարկե, մեկնարկում էր թաղային հզոր “հալա-մոլան” կամ “հալա-մուլան”, որի շուրջ մասնագետներն առայսօր բանավիճում են, և դեռ աքսիոմատիկ սահմանում չկա։ Ընդ որում՝ գյուղում բարձր էր մեր թաղամասում կայացող խաղի վարկանիշը և շատ հաճախ այլ թաղամասերից երեխաներ էին ներգաղթում։ Նույնիսկ մեծահասակների հատուկ հանդիսատես խմբեր կային, քանի որ ընդհանուր առմամբ դիտարժան խաղեր էին։ Այդ թաղամասում անգիր գիտեինք այդ տարի աճած բոլոր մեծ թփերը, նոր կառուցված տների անկյունները և կտուրները, փողոցների փոսերը և խորշերը։ Դրանք ռազմավարական կարևորության տեղեկատվություն էին, որը մենք հավաքում էինք, իհարկե, ցերեկվա ընթացքում։ Մի ամռան ընթացքում “հալա-մոլայի” որոշիչ պարամետր էին իմ նվեր ստացած սպորտային լուսարձակող կոշիկները, որոնք փոխանցելով թիմի այլ խաղացողի, որոշում էինք խաղի ավարտը։ Հետաքրքիր բաներ շատ ենք արել, հնարամիտ ենք եղել, ծիծաղել ենք շատ, վախեցրել միմյանց ու երջանկացրել․․․ Չեմ հիշում ստորության կամ անազնվության դեպք, չեմ հիշում վատ երեխա, չեմ հիշում վիրավորանքի կամ ցավի զգացողություն․․․ Իմ խաղընկերները բարի էին ու լավը․․․Ցավոք հիմա շատերի անունները չեմ հիշում և ինձ վատ եմ զգում դրա համար, քանի որ նրանք իմ մանկության լավ հիշողությունների մասնակիցն ու նպաստողն են եղել․․․

Հիմա մեղմ և բարի ժպիտով եմ հիշում այն օրը, երբ իմ մանկության ամենամոտ ընկերուհին, ով իմ հորեղբոր թոռնուհին էր, հատուկ առաքելություն իրականացնողի դեմքով եկավ ու ականջիս շշնջաց, թե շատ կարևոր և հույժ գաղտնի 3 լուր ունի ինձ հայտնելու։ Լռելյայն, կողքերս նայելով, վկաներին ոտքից գլուխ ոչնչացնելով՝ սահեցինք գյուղի գագաթին գտնվող քարերի մի կույտի մոտ, և յուրաքանչյուրս ծվարեց տափակ մի քարի վրա, որքան հնարավոր է, միմյանց մոտ․․․

Եվ մոտեցավ այն պահը, երբ ես պիտի իմանայի այդ պահի գեոպոլիտիկ կարևորության 3 լուրը․․․

Ցածրաձայն ասաց, թե իմացել է մեր խաղընկեր երեք կարևոր տղաներից յուրաքանչյուրն ում է սիրում․․․ Եվ ասաց աղջիկների անունների առաջին տառերը․․․ Իմ խնդիրն էր կռահել, թե ովքեր են այդ աղջիկները․․․ Կես ժամ տանջվելուց հետո պարզվեց, որ առաջին տղայի սիրելիին ես ուղղակի չէի ճանաչում։ Անցանք առաջ, երկրորդը հեշտ էր, քանի որ ինձ պատմող աղջիկն էր, երրորդը տևեց շատ ավելի երկար․․․ Այդպես էլ չհասանք տեղ, քանի որ այդ աղջկա անունը սկսվում էր “Լ” տառով, և ես այդպես էլ չկռահեցի, թե դա ով է․․․ Երբ իմ ընկերուհին արդեն չգիտեր ինչ տեխնիկա կիրառել իմ՝ այդ հարցում կատարելապես և անդրդվելիորեն փակ քթածակերը բացելու համար, արդեն մի քիչ հոգնած և նյարդայնացած ասաց, որ դա ես եմ․․․

Հիմա էլ, երբ հիշում եմ իմ զարմանքի աստիճանը, ունքերս նույնքան բարձրանում են։

Իմ զարմանքը չափ չէր ճանաչում, քանի որ դա միակ տղան էր, ով “հալա-մոլայի” ժամանակ անպայման ուզում էր մենք հակառակորդ թիմերից լինենք, ու ինքն իր ինձանից շատ բարձր հասակով աննկարագրելի արագությամբ վազում էր, որ ինձ բռներ, ես էլ, չգիտեմ, թե ոնց էի հաջողացնում պլստալ (կամ ես չէի պլստում․․․) կամ եթե նույն թիմից էին լինում, ինձ անտանելի կոպիտ ու առանց վրաս նայելու ասում էր, որ ես հակառակորդներին որոնման ընթացքում ապահով տարածքում մնամ, քանի որ ես կբռնվեմ (ու ես մինչև հոգուս խորքը վիրավորվում էի, քանի որ ինձ բռնելը այդքան էլ հեշտ գործ չէր և անպայման անարդյունք մռթմռթում էի, որ դա այդպես չէ) և վերջապես երբ հայկական ավանդական ձեռքերի ափերի խաղն էինք խաղում, նրա հարվածներն ամենաուժեղն էին, և ես դա հիշում էի մի օր․․․

Ասածս ինչ է, սիրելի՛ կանայք․․․

Հասկացա՛ք, թե ինչ է․․․

․․․Հայաստանի մասին․․․

․․․Հայաստան․․․

Ինչ ասել է “Հայաստան”․․․ Դա ուղղակի բառ չէ․ դա ճակատագիր է, անբաժանելի մասնիկ, մտքի ու հոգու խարան։ Հայաստանը նկարագրել հնարավոր չէ, այն պետք է զգալ, ապրել և ներծծվել նրանով։

Առաջին հայացքից Հայաստանը փոքր, հին, առանձնապես աչքի չընկնող, աշխարհի “զարգացած” բնակիչներին ոչ հայտնի մի երկիր է։ Դա առաջին և մի քիչ կարճատես հայացքի դեպքում…

Հայը գիտի, թե ինչ է Հայաստանը… Հայը զգում է, թե ինչ է Հայաստանը… Հայն ապրում է Հայաստանը…

Այն հոգի է, միտք, արյուն, մարմին, տեսողություն ու լսողություն, այն կյանքի ու մահվան իրավունք է, տուն և ճաղազուրկ բանտ, որի բնակիչները չեն ուզում լքել այն։

Ամենապարզ ձևակերպմամբ Հայաստանը Անդրկովկասում ծվարած լեռնային փոքր երկիր է՝ շրջապատված հիմնականում թշնամի երկրներով, որն առաջինն է աշխարհում ընդունել քրիստոնեությունը՝ որպես պաշտոնական կրոն: Աշխարհի ամենահին երկրներից է, քաղաքակրթության հիմնադիրներից և տարածողներից՝ հագեցած հինավուրց եկեղեցիներով և խաչքարերով, որոնք այսօր Հայաստանի հնության միակ վկաներն են:

Ավելի բարդ նշանակությամբ Հայաստանը էության մասնիկ է, որը մինչև մահ իր զավակներին հոգեպես կապում է իրեն և թույլ չի տալիս ապրել առանց իր մասին մտածելու: Դա անբացատրելի, անհասկանալի, գիտության և տիեզերքի կողմից չբացահայտված կարմայական մի կապվածություն է, որից գրեթե անհնար է ազատվել նույնիսկ երկար տարիներ այլ շատ ավելի զարգացած, ճարտարապետական և քանդակագործական հարստություններով լեցուն երկրներում ապրելուց հետո:

Հայը Հայաստանը կարող է պատկերավոր և տպավորիչ զգալ փակ աչքերով…

Ջերմություն…

Ամառ է, մի քիչ շոգ…

Երկինքը կապույտ է կապույտի ամենաիրական հնարավորություններով, որը խախտվում է կիլոմետրերով իրարից հեռու, բայց նույն ուղղությամբ սահող ամպերի ծվեններով…

Արևը դեղին է, այնքան պայծառ ու վառ, որ ակնթարթային ջերմություն է հասցնում նույնիսկ ամենասառը և անտարբեր հոգիներին…

Հայաստանը բնութագրող քարերը տաքացել են այնքան, որ նույնիսկ սողուններն են սահել հով տարածք…

Հավա՞տ…

Եկեղեցի է, որը մարմնավորում է աստծո նկատմամբ անբացատրելի զգացողությունը դեպի երկինք ձգվող խաչով… Բնութագրում է Հայաստանը՝ որպես առաջին քրիստոնեական երկիր… Երկիր, որը խիզախել է հաստատել կրոն, որին դեռ ոչ ոք լուրջ չէր վերաբերվում, որը հետագայում աշխարհի քաղաքակրթության և մշակույթի փոփոխության հիմք է հանդիսանալու…

Ամեն Հայ իր աստվածն ունի… Այս հարցը շատ անհատական է Հայերի համար և եթե անկեղծ զրույցի բռնվեք Հայի հետ, ապա մի քիչ հետո կպարզվի, որ հավատում է ինչ-որ գերբնական ուժի, ինքն էլ չգիտի, թե ինչ ուժի, ընդ որում՝ վստահաբար կհամոզի, որ առաջին քրիստոնյա երկրից է… Հավա՞տ… Դեռ ոչ ոք չգիտի…

Երջանկություն…

Թոնրի նորաթուխ լավաշը պանրի, ինչու ոչ նաև խորովածի վայելքը, հատկապես բնության գրկում, հասցնում է Հային կատարելության զգացողության: Խաղողի վազերի կամ ծիրանենիների ստվերում փռված ծածկոցի վրա հարազատ և սիրելի մարդկանց հետ զրույցները, շատ հաճախ բղավոցների օկտավաներում, ծիծաղը, հաջորդ վայրկյանին խոհափիլիսոփայական քննարկումները և հայկական անհասկանալի ճակատագրի քննարկումները յուրաքանչյուր հայկական երջանկության պարտադիր բաղադրիչն են… Եվ այդ ամենը տեղի է ունենում առվակում սառող ձմերուկի և սեխի, լվացված թավշյա ծիրանների և տանը խնամքով պատրաստված գաթայի թաքնված սպասելիքներով….

Անցյալից պահանջ…

Տեսարանի հորիզոնն ավարտվում է, իհարկե, բիբլիական չիրականացած երազանքով… Արարատի լանջը մաքրվել է ձյունից, իսկ գագաթին դեռ համաչափ սպիտակ քող է սփռված…

Արարատը Հայերիս՝ Աստծուց ստացած յուրօրինակ պարգևն ու պատիժն է միաժամանակ՝ չկատարված երազանք, այդքան մոտ և այդքան անհասանելի: Հիրավի, նման է սիրո մի պատմության, երբ ամեն օր տեսնում ես սիրած մարդուն, սակայն նա ոչ մի պահ քոնը չէ: Սա ստիպում է քեզ ձևացնել, թե իբր լավ և երջանիկ ես ապրում, սակայն ամեն օր էությանդ մի մասնիկը գլորվում է հոգուդ ամենախորքում թաքնված և անբացատրելի մի տարածություն, որը սկիզբ ու վերջ չունի…

Նույն զգացողությամբ է Հայը դիմավորում յուրաքանչյուր առավոտը՝ վայելելով Արարատի գերբնական գեղեցկությունը…

Սա Հայաստանն է, այստեղ Դու տանն ես, եթե նույնիսկ ֆիզիկապես Հայաստանում չես…

Եթե Դու Հայ ես, Դու տարբերակ չունես Հայաստանում չլինելու…11923572_10207753314575857_5301319469894269443_n

…Falling star…

falling starI think all the people with whom I socialize more or less know that the staff of our division is very enthusiastic, interesting and goal-oriented. If you don’t know them believe me you have lost some interesting and challenging spot in life. My life is full of happiness and motivation as I work with them.

There is a working blackboard in our room which we use during our discussions.

Nana left a motivational quote on it silently some days ago… “Happiness is a decision…” Believe me that entering room every morning and reading this quote made me to think that nothing should harm my decision to be happy… I liked this feeling as I was fine with that…

Make that decision a priority in your life and don’t let anyone or anything harm it…

Today we decided to leave such inspirational quote every day to stay positive and self-confident…

Tamara left the second one… “Be the best version of you…”

I became confused as my best version is Ligia who is sincere, cares and thinks of others, feels others emotions and thoughts thoroughly, devotes with all the spirit and becomes unprotected as much as it is possible…  But it’s my best version with its benefits and damages and you don’t need to think of it too much…

I want you to think of the best version of you…

When star is falling they say to make a wish…

I suggest not to wait until stars will fall down but make a wish now before sleeping. Think of your best wish which you have had from your childhood till now.

And I believe that at that moment you will be the best version of you as all of us are kind, satisfied and understanding when we think about our wishes and goals…

…Good night…

 

***

Նախապես ասում եմ, որ սա իմ գրքի մի հատվածն է լինելու, որը, եթե լավ աղջիկ լինեմ, շուտ կավարտեմ 🙂 🙂 🙂 Այս դրվագը հավաքական կերպարի մասին է․․․Թվում էր, թե հիմա ամեն ինչ լավ է․․․

Մայրաքաղաքից բավական հեռու գավառական մի քաղաքի զավակ էր նա և ոչ մի անգամ չէր մերժել իր արմատները և ինքնությունը։ Ավելին, նա այնքան խորն էր խարսխված իր հայրենի քաղաքի հողին, ջրին, երկնքին, մոտակա լեռներից փչող սառը և մաքուր օդին, որ օր ու ժամ չկար, որ չմտածեր նրա մասին, «չշնչեր» նրա լեռնային օդը և խաղաղությունը, չերազեր գոնե մի պահ հայտնվել այնտեղ։ Քաղաքը նրա կարոտն էր, նրա մանկությունն ու պատանեկությունը, նրա մի մասնիկը, որը գերակա էր մնացած բազմահազար մասնիկների նկատմամբ։ Քաղաքի նկատմամբ խորը և անբուժելի կարոտը մայրաքաղաքում ապրելու, զվարճանքներ վայելելու և հաջողությունների հասնելու ուրախության գերագույն հակակշիռն էր։ Ամեն անգամ երջանկության կատարյալ պահին աղոտ և ճնշված մեղավորության զգացում էր առաջանում ծննդավայրը հիշելիս։ Ներկա բնակավայրի լուսավոր գիշերները վայելելիս հիշում էր, որ իր Քաղաքը բավարար լուսավորություն չունի, մայրաքաղաքի գրեթե եվրոպական ոճի սրճարաններում անուշաբույր սուրճ վայելելիս գիտակցում էր, որ դեռ տևական ժամանակ այս սուրճը չի հասնի իր Քաղաքի սրճարաններ, որոնք առանձնապես մեծ տարածում էլ չունեն, մարդաշատ փողոցներով քայլելիս հիշում էր, որ երեկոյան ժամերին մարդիկ Քաղաքի փողոցներում քիչ են հանդիպում․․․Արագորեն փորձում էր վանել այդ մտքերը, ինչը շատ դժվարությամբ էր ստացվում կամ չէր էլ ստացվում, ուղղակի իրեն թվում էր, թե ստացվում է․․․

Իր համար Քաղաքի զարգացման տասնյակ նախագծեր էր մտածել, մտովի իրականացրել, վայելել դրանց հնարավոր իրականացման արդյունքները, ժպտացել մտովի, հետո սարսափելիորեն գիտակցել իր անզորությունը այդ նախագծերի իրականացման հարցում․․․

Զինաթափ էր եղել երազներից և հանձնվել իրականությանը․․․

Արդյունքում լուծումը գտել էր մի քանի հոգու կամ ընտանիքի՝ իր կարողությունների և հնարավորությունների սահմաններում աջակցության կամ օգնության ցուցաբերմամբ։

Թվում էր, թե հիմա ամեն ինչ լավ է․․․

Ծնողները․․․Ծնողներն էլ Քաղաքի հետ արմատացած էին անմեղ մեղավորի հոգեկան վայրիվերումներում․․․ Ամեն ինչ անելուն զուգահեռ անպայման ուղեղում առկայծում էր նույն բանը ծնողների համար անելու միտքը, չնայած, որ անհրաժեշտից ավելին էր անում նրանց համար։ Նրանք ավելի չէին էլ պահանջում, բայց հայկական գենետիկ ինքնահրկիզումը և որդիական պարտքը նրան թույլ չէին տալիս հանգիստ վայելել իր իսկ վաստակածը։

Բարդ ուղի էր անցել, իհարկե։ Ուսանողական տարիներ էր մենակ անցկացրել, որոնց ընթացքում, բացի ֆինանսական և սոցիալական դժվարություններից, կրել էր մայրաքաղաքային «զարգացած» անձանց պղտոր հայացքները և քաղքենիական արտահայտությունները՝ չնայած բացահայտ տեսնում էր, որ նրանցից շատերն իր չափ խելացի և կարդացած չեն։ Իսկ ուսանողական տարիներին այսքան ինքնավստահ ու կայուն չէր, որքան հիմա, չէր կարողանում ամբողջությամբ արհամարհել նրանց, անկախ իրենից մտածում էր նրանց ասածների մասին, պայքարում էր, կռվում էր հանուն իր քաղաքի մտովի և իրապես։ Այդ ամբողջ ընթացքում փորձել էր չանհանգստացնել ծնողներին՝ անընդհատ համոզելով, որ ամեն ինչ լավ է իր մոտ և ինքը բացարձակ ոչ մի խնդիր չունի, բայց, իհարկե, մեծ հաճույքով ինքն էլ կգնար երեկոյան մի ուրախ տեղ․․․․

Այնուհետև դժվարությամբ աշխատանքի էր տեղավորվել, նույն բարդությունների միջով բարձր արժանապատվությամբ անցել էր (չնայած կրել էր վիրավորանքներ, որոնք կուզենար կրած չլիներ), խոչընդոտների տարափ հաղթահարելով առաջընթաց էր ունեցել․․․

Ամբողջ կյանքի ընթացքում մշտապես վայելել էր սեփական ուժերով ապրելու բերկրանքը։ Նա դրա մեծ մասնագետն էր և կարող էր դասընթաց կազմակերպել ցանկացողների համար, սակայն ցանկացողներ, կարծես թե, չկային․․․ Ավելին, ինքն էլ չէր կարող համոզել, թե դրա դրական կողմերը որոնք են․․․ Դեռ չէր հասկանում․․․

Թվում էր, թե հիմա ամեն ինչ լավ է․․․

Աշխատանք, համեմատաբար լավ վարձատրություն, պաշտոնական առաջխաղացում, մեծ ապագայի հույսեր, ամուր ընտանիք (չսիրելով, բայց լավ ստացված․․․ սիրո վրա հիմնված ընտանիք ստեղծելու համար ուժերը չբավարարեցին, համարեց, որ դա կարելի է և զոհ տալ․․․), վստահելի և հավատարիմ ընկերներ՝ ուսանողական տարիներից բերած, գեղեցիկ տուն և մեքենա, պայքարելու ավելի կայուն հոգեվիճակ, տոկունություն և հավատ լավի նկատմամբ․․․

Ընդհանուր առմամբ ուրախ էր և երջանիկ, համընդհանուր նախանձի առարկա և պայքարի հզոր օբյեկտ․․․ Ինքն էլ արժանի հակահարվածներ էր արդեն հասցնում «թշնամիներին»․․․ Մեկ պարտվում էր, մեկ՝ հաղթում, բայց ընդհանուր առմամբ գոհ էր պայքարողի իր ձեռքբերումներից․․․

Թվում էր, թե հիմա ամեն ինչ լավ է․․․Եվ հիմա, իրոք, ամեն ինչ լավ էր, համամարդկային չափանիշներով նա ֆիլմի էտալոնային կերպար էր, ով ոչնչից և անհնարինից դարձել էր մայրաքաղաքի մի հատվածը գրավող և հաջողակ կերպար։

Ամեն ինչ անխոս լավ էր․․․ Պարզապես միշտ չէր իրեն լավ․․․ Պարզապես ինքն իր անցած ուղին կցանկանար և անցած չլինել․․․ Պարզապես․․․ Պարզապես չէր էլ ուզենա ֆիլմի կերպար դառնալ․․․ ֆիլմում հնարավոր չէր լինի պատկերավոր ներկայացնել մշտապես նրա հետ թափառող թախիծի այն անհասկանալի պաշարը, որը և ոչ մի ուրախության արդյունքում չի պակասում․․․

Բայց ամեն ինչ իրոք լավ էր․․․

 

 

Nothing was usual…

burning sun

Everything was so usual…

It was the “X-th” day of “Y” month, ZZZZ…

It was a usual day in the calendar…

It seemed that everything was smooth and normal…

And God was smiling…

Morning preparations…

Low and calm music, smooth aura, nothing disturbing…

Bath and coffee…just routine nothing more…

Creams, perfumes, cosmetics…as usual…

New jeans, new t-shirt, new socks and new sneakers…very usual…

Jacket, small bag on shoulder, street…

People rushing to work…as usual…

Calm and pleasant weather…

Expected SMS and happy smile…

Calm walk and nice thoughts…

Takeaway coffee and a cookie gifted by cafe worker who will never be met…

Thankful smile and gratitude to God…

Favorite Park, nice pool, people sitting around the pool on green chairs…

Small boy playing with yellow and orange cars on the sand…

Blue sky, green trees and grass, colorful flowers, breathing buildings…

And Sun…

And Sun burning on the horizon, spreading its color and energy to everywhere and everyone…

The only free chair (message from God) right on the front of burning sun…

Desire to stop the moment and enjoy it till the end of the life…

Heavy breathing because of strong emotions…

Soul unable to bear those emotions…

Mind thankful for generosity to become happy…

World smelling happiness…

Nothing was usual…

That was the day…

That was the day of full happiness…

God was smiling…

….

Նա նստած էր ընդհանուր սրահին մեջքով, քանի որ չէր ուզում ավելորդ տեղեկատվություն և առիթ հիշելու ցանկացած բան իր անցյալից, ներկայից կամ նույնիսկ ձևավորել մեկ ավել միտք անհասկանալի ապագայի մասին․․․ Նրան թվում էր, թե ինքն է որոշում իր կյանքի այդ պահը, և մեջքով բոլորին նստելը պահի թվացյալ դատարկության ապահովման համար կարևոր նախապայման է․․․ Կյանքը որոշելու նրա խրոխտությունը կարճ տևեց․․․

Դիմացի ապակու միջից տեսավ երկու աղջիկների, ովքեր որոշել էին հավերժացնել այդ պահը շատ պրոֆեսիոնալ ձևով տարբեր դիրքերում նկարահանվելու միջոցով․․․ Ժպտաց․․․ Հիշեց նկարվել սիրող մի քանի մարդու և հասկացավ, թե դա նրանց համար ինչքան կարևոր է․․․ Նայեց հեռախոսի մութ էկրանին, քանի որ վախենում էր լույսով նայել սեփական աչքերին․․․ Տեսավ իր հոգնած և մտահոգ աչքերը, հիշեց, թե ինչու են հոգնած և մտահոգ, կրկին նախատեց ինքն իրեն, թե ինչպես կարելի է կյանքը վատնել նման պատճառներով․․․ Երկու աղջիկ անցան՝ խոսակցության ընթացքում արտահայտելով կատարյալ երջանկություն մի քանի քաղքենիական ձեռքբերումների համար․․․ Հասկացավ, որ ինքը նման ձեռքբերումներ տասնյակներով ունի, բայց իր հոգնած աչքերով աշխարհն է ուզում փոխել․․․

Մի այծամորուսով տղա սկսեց իրեն անծանոթ երաժշտական գործիքի վրա ծնգծնգացնել՝ իբր նվագել․․․ Տղայի ընկերուհին անտարբեր դեմքով նայում էր իր հեռախոսին և չէր էլ լսում ծնգծնգոցը․․․․․․ Մտածեց, որ լավ է, երբ մարդն իր հաճելի զբաղմունքը վայելելու հնարավորություն ունի․․․Մտածեց, որ վատ է, որ երկու հոգի նստած են միմյանց մոտ, սակայն սեր չկա․․․

Դեռ լավ էր․․․ Դեռ կառավարում էր իր մտքերի ընթացքը․․․

Մեկը՝ շատ արևմտյան արտաքինով` ձեռքերը կրծքին խաչած, քնած էր անվրդով առանց ներքին և արտաքին պայքարների․․․ Ժպտաց․․․ Լավ էր քնած այդ մարդը․․․ Ոչինչ չհիշեցրեց․․․

Ինչ-որ ներքին կամ արտաքին ուժ ճնշում էր խախտելու այդ հազիվ ձեռքբերված հավասարակշռությունը․․․ Ինքն էլ չէր հասկանում, թե ինչ․․․ Դեռ կառավարում էր իրադարձությունների ընթացքը և իր կյանքը․․․ Դեռ թվում էր, թե ինքն է որոշում իր կյանքը․․․

Հանկարծակի վերջացավ իր համար այդքան հաճելի և վաղուց չպատահած դատարկությունը․․․ Ինքն էլ չհասկացավ, թե ինչպես, բայց անսպասելիորեն արցունք գլորվեց այտի վրայով․․․ Արդեն մի քանի րոպե էր, ինչ սրահում անցորդների համար դրված դաշնամուրի վրա ինչ որ մեկը նվագում էր մի տխուր մեղեդի․․․

Պտտվեց․․․Կյանքն ինքը չէր կառավարում այլևս․․․ Մինչ այդ մարդը ուրիշներն էլ էին նվագել, սակայն այս մեկն ուրիշ էր․․․ Բաց շագանակագույն և դեղին խառը երանգներով վերնաշապիկով, կիսամորուքով, ուսից անցնող փոքր պայուսակով նստած էր հիսուն տարեկանին մոտ մի անծանոթ տղամարդ, ով նվագում էր, ինչպես կարողանում էր․․․ Մեղեդին անծանոթ էր, ծանոթ էին միայն այդ մեղեդու հնչյունների տխրությունը․․․ Տխրություն, որը կուտակային էր, որը տարիների պաշար էր, որն անիմաստ էր, բայց կար․․․ Մեկ րոպեի չափ քարացած նայում էր այդ անծանոթ մարդուն բացառապես մեկ ցանկությամբ․ ուզում էր մոտենալ և հարցնել․ «Ի՞նչ էի քեզ արել․․․»։ Պարզ էր, որ ոչինչ էլ չէր արել այդ մարդուն, ուղղակի այդ երաժշտությունն այդ երանգներով և հնչյուններով հասել էր հոգու այն անկյունները, ուր ինքն էլ չէր հասել։

Հայացքը մեխված էր նվագողի վրա, աչքերն անթարթ էին ու թաց, հոգին՝ բաց և շնորհակալ, միտքը՝ ազնիվ ու ճշտախոս, կյանքը՝ միակը և անխուսափելի․․․

․․․Կյանքը շատ հաճախ մենք չենք կառավարում․․․

․․․երջանկության մասին․․․

Բոլոր փիլիսոփաներն էլ հարց են տվել իրենց և իրենց շրջապատին, թե ինչ է երջանկությունը, որտեղ և ինչու է թաքնված, ինչու այն բոլորին հավասար չի բաշխվում․․․ Եվ առայսօր դեռ հստակ պատասխան չկա․․․

Ես էլ չգիտեմ, թե որն է համամարդկային տեսանկյունից “երջանկության” սահմանումը, միայն գիտեմ, որ ինձ հանդիպած շատ-շատ մարդկանց աչքերը փայլում են ոչ թե իրենց ունեցած կարողության կամ հարստության, այլ միանգամայն այլ երևույթների կամ մարդկանց մասին խոսելիս, իսկ աչքերի փայլը թաքցնել կամ ձևական ստեղծել հնարավոր չէ։ Այդ փայլը հոգու խանդավառության արտացոլանքն է․․․

Օրեր առաջ հանդիպեցի մի մարդու, ով բավական լուրջ մասնագիտություն և աշխատանք ունի, բայց մի ամբողջ երեկո երջանկությամբ պատմում էր իր աճեցրած լոլիկների և սմբուկների մասին, ցույց էր տալիս դրանց մարգերի նկարները․․․

Երջանկությունն այն հոգեվիճակն է, որում մենք մենք ենք՝ առանց մեր ներաշխարհի ճնշման, առանց մտքի սահմանափակումների, առանց երազելու կարողության սպանության, առանց ձևական արդարացումների, առանց անցյալով և ապագայով ապրելու, առանց անհանգստանալու․․․

Երջանիկ ենք, երբ զբաղվում ենք մեր սիրելի գործով կամ զբաղմունքով, մտածում ենք սիրելի մարդկանց մասին, ժպտում ենք հաճելի մարդկանց, գեղեցիկ ենք հագնվում առանց առիթների, զարգանում ենք, կարդում ենք, լավ տեղեր ենք գնում, լավ մարդկանց հետ ենք շփվում, վայելում ենք կյանքն իր տված հնարավորություններով այսօր և այստեղ․․․

Լինենք երջանիկ մեր ունեցած “այսօրվա” պարագայում, և թող “վաղը” ավելի լավը լինի․․․ Մենք առնվազն երջանիկ մուտք կգործենք ավելի լավ “վաղը”․․․

 

Շունիկի եռօրյա կյանքը մեր ընտանիքում

Հայկական ընտանիքները 90-ականներին ապրում էին, իհարկե, իրենց ամենադժվար և ամենահնարամիտ տարիները։ Տարիները պատերազմական էին, աղքատ, մութ, ցուրտ, դատարկ և կատարյալ անհույս։ Հայ ազգը կրում էր սոցիալական դժվարություններ կյանքի նվազագույն պայմանների բացակայության պատճառով (տնտեսակարգ էինք փոխում), իսկ մյուս կողմից էլ հավերժի ցնցումներ էր կրում արցախյան անհավասար պատերազմի դաժան կորուստների պատճառով (այս արևի տակ մեր ապրելու իրավունքն էինք պաշտպանում)։ Այս ամբողջի ներքո մարդկությանը անհասկանալի մեթոդներով ազգս գտնում էր գոյատևման ուղիներ՝ կարողանալով հայթայթել լույսի շողեր, էլեկտրաէներգիայի վոլտեր, ջրի կաթիլներ, հույսի հյուլեներ և ծիծաղի փշուրներ․․․

Մարդկային շփումն ավելի շատ էր և բնական, կարեկցանքն ու միմյանց աջակցելը ևս շատացել էր և կարևորվել․․․ Ապրում էինք այնպես, ինչպես կարողանում էինք․․․ Մոմի կամ նավթավառ լամպի լույսի ներքո կարդացվում էին հատորներ, ընտանիքները շփվում էին միմյանց հետ ավելի հաճախ, խաղում էին խաղեր, հարևաններով լույս ունեցողի տանը նայում էին ֆիլմեր՝ առանց զգալու սենյակում նավթի տարածված տհաճ հոտը։ Մեզ տարիներ պետք եկան արևմտյան ֆիլմերում և զարգացած երկրներում մոմի և հնաոճ լամպերի լույսի ներքո ընթրիքի ռոմանտիզմի գաղափարի հետ հաշտվելու համար։  Չնայած ռոմանտիզմն ու Հայը մի քիչ հեռու հասկացություններ են, քանի որ ցանկացած երազանք մեր մեջ կորցնելու աննկարագրելի ունակությամբ ենք օժտված, երազողներին էլ համարում ենք չհասունացած և անլուրջ․․․

Եվ այս ազգային համատեքստում իմ՝ երկու սենյակը երեք դարձրած բնակարանում ապրող, չորս երեխա ունեցող ընտանիքի երկու փոքր զավակները, այդ թվում՝ ես՝ իմ 17 տիկնիկներով, շուն էին ուզում․․․ Դե ճիշտն ասած այդ պահանջը կամ խնդրանքը ընդհանուր օրակարգում չկար էլ, քանի որ շանը քնելու տեղ էր պետք ինչ-որ անկյունում։

Հետո չգիտեմ, թե ինչպես, չգիտեմ, թե ինչու հայրս որոշում է մեզ համար տուն բերել մի փողոցային շնիկի։ Նա բաց մոխրագույն, շատ ակտիվ, փողոցային շանը հատուկ առավելություններով և թերություններով օժտված մի ձագուկ էր։ Դե մեր ուրախությանը, իհարկե, չափ ու սահման չկար։ Տանը հայտնվել էր մի կերպար, որը վաղուց ցանկալի էր։ Այս կերպարին ընդամենը կես օր պետք եկավ մամայիս փայլացրած տան բոլոր փայլող անկյուններում թողնել իր հետքերը, վազել անկառավարելիորեն, ցատկոտել, ուր հնարավոր էր և հնարավոր չէր։ Բոլորին կթվա, թե մամաս հանեց այդ շունիկին մեր տանից, բայց պատմությունը մի փոքր այլ, ավելի զավեշտալի ընթացք ստացավ։ Այդ խեղճը սկսեց վայելել մեր ընտանիքի խնամքի, ուշադրության, կերակրման ամբողջ տիեզերական ծավալը։ Այդ ծավալին ամեն մեկը չի դիմանա․․․

Առաջին ժամերի ընթացքում լողացավ մի ահագին, սանրվեց, սիրվեց, գուրգուրվեց, տանը տեղադրված վառարանի տակ հատուկ ձևավորված անկյուն ստացավ, կերակրվեց․․․ Սա երջանկությունից սկսեց մեր տունն ավելի կեղտոտել ու թափթփել։

Երկրորդ օրն ավելի անտանելի էր, քանի որ մաքրել հնարավոր չէր այն արագությամբ, որով նա կեղտոտում էր տունը։ Ես ու քույրս էլ անընդհատ կերակրում էինք մեր շունիկին, իսկ նա էլ, ուտելիքին անսովոր լինելով, ագահաբար ուտում էր ամեն ինչ, ինչ տալիս էինք։ Մենք էլ, ավելի ուրախանալով, ավելի ու ավելի էինք կերակրում։ Սա վազվզում էր, մեզ սիրում, մենք ավելի էինք կերակրում։ Մեր զգացմունքների արտահայտման այդ ձևին նա միանգամից էր արձագանքում, մենք էլ ավելի էինք ոգևորվում․․․

Երրորդ օրը ճակատագրական էր․․․ Մեր մի լավ կերակրված շունիկը օրվա կեսից քնեց վառարանի տակ։ Ես ու քույրս կողքից տեղ չէինք գնում և հիացած նայում էինք նրան մի ժամ, երկու ժամ, երեք ժամ, չորս ժամ․․․ Դե, իհարկե, երրորդ ժամից սկսեցինք անհանգստանալ և բզբզել։ Մեր շունիկը չէր արձագանքում, չէր շարժվում և այդ պահին մեզ, չգիտեմ թե ինչու, թվում էր, թե չի էլ շնչում։ Սկսեցինք ավելի կտրուկ շարժել, նորից ոչ մի արձագանք․․․ Բարձրացավ, իհարկե, մի աննկարագրելի լացուկոծ։ Հայրս վերադարձավ աշխատանքից, մամաս դադարեց մաքրել տան անկյունները, բոլորը միացան համամարդկային սուգին, շունիկին շարժում ենք ու շարժում, բայց ապարդյուն․․․ Ոչ մի արձագանք․․․ Անցավ արցունքաշատ, զգացմունքային և անհասկանալի ևս մեկ  ժամ․․․ Հանկարծ այս “սրիկան” վեր թռավ, կարծես թե, ոչինչ չի էլ պատահել և սկսեց ցատկոտել նույն ակտիվությամբ և ուրախությամբ, որով առաջ էր ցատկոտում։ Առնվազն երկար չսնված և չտաքացած շունիկը, մեծածավալ սննդին, տաքությանը, ինչպես նաև մեր ընտանիքի աննկարագրելի և անկարելի սիրուն չդիմանալով, խորը քնել էր՝ գտնելով մեր խնամքից փախչելու միակ տարբերակը․․․

Մենք՝ արցունքակալած և արդեն անուժ, ծնողներս՝ մտահոգված և արդեն փոշմանած, տունը՝ կեղտոտ և թափթփված, շունիկը՝ ակտիվ և երջանիկ․․․

Մյուս օրվանից շունիկն սկսեց ապրել հորս աշխատավայրի բակում․․․

Ճիշտն ասած՝ մենք այնքան էինք լաց եղել, որ մենք էլ արդեն դեմ չէինք, տխուր էինք, բայց դեմ չէինք․․․

puppies